Συζητάμε για αξιολόγηση χωρίς να έχουμε κάνει τα προηγούμενα βήματα και να έχουμε προβλέψει τα επομενα.

Αυτές τις μέρες παίζει πολύ πάλι το θέμα «αξιολόγηση». Αναπαράγεται μια ανούσια κατά τη γνώμη μου αντιπαράθεση γύρω από το θέμα. Οι «ορθολογιστές» και «τεχνοκράτες» από τη μία να εκθειάζουν την αξιολόγηση σαν ιερό ευαγγέλιο. Κάποιοι, λίγοι κατά την δική μου εκτίμηση, να την αντιμετωπίζουν σαν χολέρα. Και στη μέση εκπαιδευτικοί και μη να προσπαθούν να ψελλίσουν πως το πρόβλημα δεν είναι η αξιολόγηση όσο το πλαίσιο.

Θα μου πει κανείς, πρώτη φορά ξαναγίνεται; Φυσικά και όχι. Πρώτη φορά βλέπουμε πόλωση και κοινωνικό αυτοματισμό; Εννοείται πως όχι. Το κακό είναι ότι τρώμε το χρόνο μας για να τσακωνόμαστε για ανούσια θέματα.

Τι θα πει συμφωνώ ή διαφωνώ με την αξιολόγηση; Δεν υπάρχει αυτό το δίλημμα. Εσύ που με διαβάζεις τώρα με αξιολογείς. Κι εγώ που θα διαβάσω το σχόλιό σου το ίδιο θα κάνω. Πριν λίγο που πήγα σούπερ μάρκετ αξιολόγησα μια σειρά από brands για να γεμίσω το καλάθι μου. Αξιολόγησα και την ταμία που με εξυπηρέτησε. Κι εκείνη με αξιολόγησε σαν πελάτη.

Το βράδυ που θα δω την Εθνική Ελλάδας θα αξιολογήσω τον προπονητή και τους παίκτες. Και τους δημοσιογράφους που θα αναλύουν το παιχνίδι. Η γυναίκα μου θα αξιολογήσει το ματς για να αποφασίσει αν θα κάτσει να το δει παρέα ή θα πάει στο laptop να δει καμιά σειρά.

Στο oficrete.gr κάθε Σαββατοκύριακο αξιολογώ τον ΟΦΗ. Και όσοι με διαβάζουν αξιολογούν εμένα ως «αναλυτή». Τα παιδιά μου δε, με αξιολογούν κάθε μέρα, όλη μέρα σαν πατέρα. Αξιολογούν τους φίλους τους κι εννοείται αξιολογούν και το δάσκαλό τους. Κι ο δάσκαλος τα αξιολογεί και μαζί τους κι εμένα ως γονιό, που με τη σειρά μου αξιολογώ εκείνον μέσα από το feedback του παιδιού μου.

Εννοείται φυσικά πως στις δουλειές μας όλοι αξιολογούμαστε από τον εργοδότη μας, είτε με μια δομημένη διαδικασία που συνήθως προβλέπει στόχους, διαδικασίες, διορθώσεις, υποστήριξη κ.α. είτε με πιο «χύμα» τρόπο- άλλωστε το εργασιακό περιβάλλον στην Ελλάδα δεν είναι λόγος να υπερηφανευόμαστε!

Αδυνατώ να καταλάβω λοιπόν γιατί η συζήτηση γίνεται περί αξιολόγησης κι όχι περί εργαλείων, στόχων και στρατηγικής. Γιατί δεν ξεκινάμε από τα βασικά; Τι θέλουμε να πετύχουμε με τη διαδικασία μακροπρόθεσμα; Ποια είναι δηλαδή η στρατηγική του Υπουργείου; Την έχει παρουσιάσει στους «υφισταμένους» τους; Είναι ενήμεροι, κοινωνοί κλπ;

Δεν είναι αλλά ας πούμε πως ήταν. Τους δώσαμε χρόνο να δουλέψουν με βάση αυτή τη στρατηγική; Όχι, αλλά ας πούμε ότι τους δώσαμε. Εργαλεία για να δουλέψουν τους δώσαμε; Δεν τους δώσαμε ούτε τα βασικά. Όσοι έχουμε παιδιά στο δημόσιο σχολείο έχουμε ξεκάθαρη άποψη (πχ αυτή την περίοδο παρακαλάμε την αρμόδια υπηρεσία του Υπουργείου, με δική μας πρωτοβουλία ως γονείς, για να καλυφθεί κενό στο Νηπιαγωγείο μας, κενό που ήταν γνωστό από το Μάη που γράφτηκαν τα παιδιά). Η περίοδος της τηλεκπαίδευσης ήταν τόσο χαρακτηριστική άλλωστε για τα εργαλεία που ΔΕΝ είχαν οι εκπαιδευτικοί και για την προσπάθεια που κατέβαλαν που δε χρειάζεται περαιτέρω ανάλυση.

Δεν έχουμε λοιπόν εξηγήσει, δεν έχουμε δώσει χρόνο, δεν έχουμε δώσει εργαλεία. Έχουμε δώσει όμως τα επόμενα βήματα, μετά την αξιολόγηση. Τι όχι; Ούτε αυτά; Άρα πως το πρόβλημά μας είναι η διαδικασία της αξιολόγησης κι όχι όλα όσα προηγούνται και έπονται αυτής; Γιατί αλληλοσκοτωνόμαστε σε πληκτρολόγια, παράθυρα και καφενεία; Έχει κανένα νόημα;

Για να μη δώσω πάλι ποδοσφαιρικό παράδειγμα, θα δώσω ένα οικιακό. Έστω ότι στο σπίτι μας θέλουμε να αξιολογήσουμε την κατάσταση με το σιδέρωμα. Πώς θα κάνουμε αξιολόγηση αν δεν έχουμε ένα σίδερο αρχικά; Αν δεν εξασφαλίσουμε ότι κάποιος από τους ενήλικες του σπιτιού θα βρει το χρόνο να το κάνει; Πρώτα δεν πρέπει να βρεθούν λύσεις σε αυτά και μετά να τσεκάρουμε την τσάκιση; Αν αποκτήσουμε καλό σίδερο και χρόνο μπόλικο και το σιδέρωμα δεν είναι καλό τότε ναι, να μελετήσουμε λύσεις. Πρέπει να πάμε σε σεμινάριο (aka συμπεθέρες); Πρέπει να δούμε λύσεις outsourcing (aka οικιακή βοηθός ή ξανά συμπεθέρες); Κι αν πάμε σε τέτοιες λύσεις, θα είναι όλα καλά (έχουν χρόνο οι συμπεθέρες; έχουμε μπάτζετ για οικιακή βοηθό); Μήπως να το δούμε και περισσότερο στη ρίζα του; Μπας και το παρακάνουμε με το σίδερο;

Επειδή φλυάρησα αρκετά. Η αξιολόγηση είναι μια ανούσια συζήτηση. Βοηθάει όσους έχουν συμφέρον από την πόλωση και τις κραυγές, όσους έχουν πιο πονηρή ατζέντα και κίνητρα αλλά κι όσους δε θέλουν να είναι δημιουργικοί και παραγωγικοί. Αν τυχόν επιθυμούμε να παράξουμε κάτι θα χρειαστεί να συζητήσουμε σε βάθος (κι όχι με ατάκες και πιασάρικους τίτλους), να δομήσουμε διαδικασίες που θα έχουν αρχή- μέση- τέλος και φυσικά θα ξεκινούν από τα αυτονόητα και αναγκαία πριν πάνε στα πιο sophisticated (πετάω αγγλικές λέξεις για να φανώ πιο τεχνοκράτης).

Για την ώρα, μετά από «θητεία» 5 ετών ως γονιός κι όσα έχω δει και ζήσει με το δημόσιο σχολείο, στο δίλημμα Υπουργείο vs Εκπαιδευτικοί αυτόματα παίρνω το μέρος των εκπαιδευτικών. Ειδικά μετά από όσα είδα το τρομακτικό διάστημα της πανδημίας και της τηλεκπαίδευσης.

To πρώτο κουδούνι

Τη θερινή ησυχία της γειτονίας, την έσπασε το πρώτο κουδούνι! Παιδάκια χαρούμενα, παιδάκια νυσταγμένα, παιδάκια φοβισμένα και παιδάκια βαριεστημένα μαζεύτηκαν ξανά στο σχολείο. Μαζί τους και οι γονείς. Οι έμπειροι αλλά και οι πρωτάρηδες, με τα πρωτάκια τους.

Όσο πλησιάζαμε στην πόρτα ένα παράξενο σφίξιμο στο στομάχι με ζόριζε. Πόσα χρόνια είχα να βρεθώ σε μία σχολική αυλή, με τόσα μικρά παιδιά… Πολλά! Από όταν ήμουν εγώ στη θέση τους! Πάνε 30 χρόνια από τη δική μου «πρώτη». Τότε δεν είχα κανένα σφίξιμο βέβαια. Ήμουν από τα παιδιά που θεώρησαν ευτυχή εξέλιξη ότι θα βρεθούν σε ένα μέρος γεμάτο παιδιά και αυλή για παιχνίδι. Σήμερα τι με έπιασε;

Με έπιασε η ανασφάλεια και το άγχος του γονιού. Τον έχω προετοιμάσει καλά για να ανταπεξέλθει; Του έχω δώσει συμβουλές που τον βοηθούν; Λες να τον έχω αγχώσει; Τι πρέπει να κάνω; Τη λίστα με τα σχολικά πότε να τη φέρω; Τσάντα με ροδάκια ή πλάτης; Μήπως το ολοήμερο τον κουράζει; Θα διαβάζει ευχαρίστως ή θα έχουμε δράματα; Με τα μεγάλα παιδιά πώς θα τα πάει, λες να τρομάξει; Κι αν κανένα παιδί τον κοροϊδέψει; Είναι σκληρά τα παιδιά. Ωχ! Κι αν ο δικός μου κοροϊδέψει κάποιο παιδί; Θα τα πάει καλά με τη δασκάλα; Φίλους, θα αποκτήσει φίλους ή θα ζοριστεί, έτσι κλειστός που είναι σαν τον πατέρα του;

Μπήκαμε. Εγώ έκανα τον άνετο. Εκείνος μαγκωμένος και αμήχανος. Από τους πρώτους φτάσαμε, δεν έχει πολλά πρωτάκια ακόμα. Σιγά σιγά εμφανίζονται γνώριμες φατσούλες από το νηπιαγωγείο. Η αμηχανία και το μάγκωμα φεύγουν ως δια μαγείας. Κι αρχίζει το παιχνίδι και το τρέξιμο. Ουφ…

Πέρασε ο αγιασμός, τέλειωσε η ενημέρωση. Από αύριο όλοι κανονικά, με τις τσάντες και το πρόγραμμα μας. Αρχίζουν τα δύσκολα. Για να δούμε! Η μέρα όλη αφιερωμένη στο παιδί. Βόλτα και παιχνίδι. Τρεις προπονήσεις σερί έκανε ο άτιμος στο ποδόσφαιρο, αλλά χαλάλι. Να ξεδώσει. Από αύριο κανονικά σχολείο…

Την επομένη, το σφίξιμο πάλι εκεί. Πώς θα του φανεί; Φτάνουμε στην είσοδο. Δεκάδες αγχωμένοι γονείς να δίνουν οδηγίες και τελευταίες κατευθύνσεις σε νυσταγμένα και παραζαλισμένα μαθητάκια που δεν έχουν ιδέα τι τα περιμένει. Μόνο ότι μέσα θα βρουν τους φίλους τους. Αποφασίζω να μην του πω τίποτα από τα άπειρα που σκέφτομαι ότι «δεν πρέπει να ξεχάσει». Μπαίνει, αφήνει τσάντα, χαιρετάει από μακριά και εξαφανίζεται στην αυλή τρέχοντας με τους φίλους του.

Οι άλλοι γονείς γύρω δε λένε να ξεκολλήσουν από την είσοδο. Χαιρετάνε και ξαναχαιρετάνε και δίνουν οδηγίες και φιλιά! Μήπως είμαι ανεύθυνος; Κοιτάω μέσα να δω τι κάνει. Δεν έχει ρίξει ούτε ματιά στην πόρτα. Και κάπου εκεί ηρεμώ. Μπήκε σχολείο και ασχολείται με αυτό. Χωρίς δεύτερες σκέψεις ή άγχος να χαιρετήσει δέκα φορές τον πατέρα του. Είναι μαθητής τώρα. Το απόγευμα θα είναι ξανά παιδάκι μου.

Ώρα να γίνω κι εγώ εργαζόμενος. Και απόγευμα θα μου τα πει τα νέα και τις εντυπώσεις του… Να, χτύπησε και το πρώτο κουδούνι, πάω να φύγω!

Για ποιά αριστεία μιλάμε τελικά;

Από χθες που ξέσπασε η καταιγίδα της κλήρωσης για το σημαιοφόρο σκέφτομαι ένα μόνο πράγμα. Τι ακριβώς σχέση έχει η αριστεία με τους βαθμούς;  Η απάντηση προφανώς έχει να κάνει με το πώς ορίζει ο καθένας την περίφημη «αριστεία». Επομένως πρακτικά η όλη αναμπουμπούλα και το ανθρωποκυνηγητό έχει προκύψει από τη διαφορά στον ορισμό και κλασσικά καταλήγει στο κλισέ «παιδεία» και στο –τόσο τρομακτικό για την ελληνική κοινωνία- «ιδεολογία».

Ως παιδί λοιπόν ποτέ δεν κυνήγησα τους βαθμούς. Ποτέ επίσης δεν είδα ανταγωνιστικά το διπλανό μου. Μπορεί να ένιωθα καμία φορά αδικία στην αξιολόγηση της απόδοσής μου αλλά ως εκεί. Ποτέ επίσης δεν είχα ως κίνητρο απόκτησης γνώσης την επιβράβευση με μία σημαία ή ένα βραβείο. Παρότι θεωρητικά αυτού του τύπου η αριστεία θα μπορούσε να με ενδιαφέρει, έχοντας γονείς που σε αυτό το πλαίσιο μέτρησης θεωρούνταν άριστοι. Πατέρας σημαιοφόρος μόνιμος και πρώτος μαθητής. Μητέρα επίσης άριστη με σπουδές σε «καλές σχολές» κλπ. Όμως παρά τα κλασσικά ελληνικά κλισέ των γονιών «είδες ο Κώστας της κυρίας Τέτης που έβγαλε 20» που κι εγώ κι ο αδερφός μου τα ακούσαμε, τελικά δεν επέμειναν ποτέ σε αυτά. Τα έλεγαν για να τα πουν. Κι έτσι δεν μάθαμε να βγαίνουμε στην «αρένα» του σχολείου με τους αντιπάλους στο στίβο μάχης αλλά απλά να πηγαίνουμε σχολείο με τους φίλους μας.

Αντιθέτως, οφείλω να πω ότι σε άλλα θέματα και κλισέ επέμειναν πολύ περισσότερο. Αλλά αυτά δεν αφορούσαν βαθμούς. Αφορούσαν συμπεριφορά και αξίες. Αν έπαιρνα ένα χάλια βαθμό στα μαθηματικά δε γινόταν θέμα. Αν όμως ήμουν αγενής με κάποιον ή αν πετούσα σκουπίδι στο δρόμο, τα άκουγα για τα καλά. Αν έλεγα ψέματα επίσης. Γενικά, όσο μεγαλώναμε κι εγώ κι ο αδερφός μου ένιωθα ότι μεγαλώνουν και οι γονείς μου μαζί, άλλαζαν προτεραιότητες και «κλισέ».

Δεν επιχειρώ κάποια αγιοποίηση, καθόλου δε με αφορούν αυτά. Στην αρχή, το ξέρω σίγουρα θα είχαν μια ελαφρά απογοήτευση που δε μας έγραψε ποτέ η τοπική εφημερίδα ως άριστους (του 18,5 και πάνω). Στην επαρχία αυτά ήταν θέματα συζήτησης όλο το καλοκαίρι. Και περηφάνιας των γονιών στις κοινωνικές εκδηλώσεις. Όμως τελικά είδα ότι τους έκανε πολύ χαρούμενους η φράση «είναι πολύ ζωηρός αλλά εξαιρετικής ποιότητας παιδί» της κυρίας Πόπης στο Γυμνάσιο. Και αργότερα, μετά το σχολείο, δεν τους δώσαμε «πάτημα» να πάνε στους καλοκαιρινούς γάμους και βαπτίσεις και να πουν «ο γιος μου μπήκε Νομική». Μπορεί να στενοχωρέθηκαν λίγο τότε, χωρίς να το κάνουν και μεγάλο θέμα. Όμως ξέρω ότι τελικά δεν το θα το αντάλλαζαν με αυτό που νιώθουν όταν μας βλέπουν να κυκλοφορούμε «στην πιάτσα» και να μας σέβονται. Ο δε πατέρας μου ενώ ποτέ πχ δεν ψηφίσαμε το ίδιο κόμμα (εκτός την τελευταία του φορά), γελούσανε και τα μουστάκια του άμα του έλεγε κάποιος «να πεις του γιου σου μπει στα πολιτικά» (ευτυχώς δεν το πήρε κανείς μας στα σοβαρά αυτό).

Αλλά επειδή το κούρασα λίγο με τις δικές μου αναμνήσεις, ας πάμε στην ουσία. Σίγουρα ο καθένας έχει στο μυαλό του την αριστεία κάπως. Κι εγώ όσο μεγαλώνω προσπαθώ κάποια βασικά πράγματα να τα ταξινομώ στο μυαλό μου, ειδικά την τελευταία 4ετία που έγινα πατέρας και κατάλαβα ότι αυτομάτως έγινα και παιδαγωγός.

PAIDEIA
Για μένα λοιπόν το εκπαιδευτικό μας σύστημα αλλά και το κοινωνικό περιβάλλον με τα ταμπού, τα κόμπλεξ και τις αγκυλώσεις του δεν αναδεικνύει μυαλά και προσωπικότητες. Ευνοεί την παπαγαλία. Ευνοεί όσους έχουν να πάνε φροντιστήριο. Ευνοεί την απόκτηση πληροφορίας. Δεν ευνοεί όμως την απόκτηση αξιών. Δεν ευνοεί την ανάπτυξη της προσωπικότητας και των δεξιοτήτων. Δεν ευνοεί καν την ανάπτυξη των ίδιων των παιδαγωγών. Σίγουρα κάποιοι άριστοι είναι σπουδαία μυαλά. Και πολλοί από αυτούς έχουν και αξίες. Δε νιώθω όμως ότι αυτά αποτελούν προτεραιότητα για το σημερινό σύστημα. Κι όταν λέμε σημερινό, εννοούμε των τελευταίων δεκαετιών.

Δε νιώθω επίσης ότι οι άριστοι των βαθμών έχουν καλλιεργήσει πραγματικά όλα τα ταλέντα και τις δεξιότητές τους. Ούτε ότι έχουν την ισορροπία ζωής που θα τους επιτρέψει τη γνώση και τη μόρφωσή τους να την αξιοποιήσουν για όλη την κοινωνία. Με τόσο ανταγωνισμό δε όλα τα χρόνια μάλλον φοβάμαι ότι δεν έχουν και πρόθεση να κάνουν κάτι τέτοιο.

Γι αυτό λοιπόν έχω αποφασίσει στα παιδιά μου να προσπαθήσω να περάσω κάποιες βασικές, μη μετρήσιμες, αξίες. Να σέβονται το συνάνθρωπο τους, να βοηθούν όποιον «πέφτει» ή του τα έφερε η ζωή ανάποδα. Και να νιώθουν ικανοποίηση επειδή βοήθησαν κι όχι γιατί τους λένε «μπράβο που βοήθησες» και «τι καλός που είσαι». Ελπίζω να καταφέρω τα παιδιά μου να μη θεωρούν τον εαυτό τους κέντρο του κόσμου. Να είναι μέρος- σημαντικό και άξιο- της ομάδας αλλά όχι πάνω από την ομάδα. Να κυνηγάνε την επιτυχία και τη δόξα αλλά να μην καταπιούν ποτέ το «πάση θυσία». Να τα έχουν καλά με τον εαυτό τους και τη συνείδησή τους κι όχι τόσο με μένα ή τον περίγυρο. Να λένε την άποψή τους και να λένε και πολλά «όχι» και να επιχειρηματολογούν γι αυτά. Κι αν τυχόν πειστούν από τον αντίλογο να μάθουν και να υποχωρούν. Να πατάνε στα πόδια τους γερά. Να μην κρίνουν τους άλλους ανθρώπους με βάση το χρώμα, το σώμα ή την ομορφιά τους. Να παθιάζονται αλλά να μην φανατίζονται.

Αυτές οι αριστείες είναι που με καίνε εμένα. Τώρα αν υπάρχουν ακόμα παρελάσεις ντε και καλά, προσωπικά δε θα με πείραζε να δω κανένα άριστο να κρατάει τη σημαία. Και τον πρωταθλητή στο διεθνή μαθηματικό διαγωνισμό και τον πρωταθλητή νέων στο μπάσκετ, το ποδόσφαιρο ή την τοξοβολία και το παιδί που «χαριστικά» δεν έμεινε από απουσίες γιατί έδινε μάχη για μήνες στα νοσοκομεία με κάποια από αυτές τις ασθένειες που μισούμε και το παιδί που έμεινε σε μία νύχτα ορφανό και το παιδί που ήρθε από μια μακρινή χώρα και σε 10 μήνες μιλά τέλεια τα ελληνικά, ή δεν τα μιλά τέλεια. Και εκείνον με τους καλούς βαθμούς φυσικά, γιατί όχι; Και το παιδί με κινητικά προβλήματα που όμως είναι μέσα σε όλα ισότιμα και δυναμικά. Γενικά αν το σκεφτούμε, τι ωραίο που θα ήταν ο δάσκαλος με τα παιδιά να μπορούν να επιλέγουν μαζί, χωρίς γονεϊκές και άλλες παρεμβολές, ποιός από τον μικρόκοσμό τους είναι γι αυτούς ο άριστος που θα μπει μπροστά.

20525468_10209931031128065_3488083179139155840_n