To πρώτο κουδούνι

Τη θερινή ησυχία της γειτονίας, την έσπασε το πρώτο κουδούνι! Παιδάκια χαρούμενα, παιδάκια νυσταγμένα, παιδάκια φοβισμένα και παιδάκια βαριεστημένα μαζεύτηκαν ξανά στο σχολείο. Μαζί τους και οι γονείς. Οι έμπειροι αλλά και οι πρωτάρηδες, με τα πρωτάκια τους.

Όσο πλησιάζαμε στην πόρτα ένα παράξενο σφίξιμο στο στομάχι με ζόριζε. Πόσα χρόνια είχα να βρεθώ σε μία σχολική αυλή, με τόσα μικρά παιδιά… Πολλά! Από όταν ήμουν εγώ στη θέση τους! Πάνε 30 χρόνια από τη δική μου «πρώτη». Τότε δεν είχα κανένα σφίξιμο βέβαια. Ήμουν από τα παιδιά που θεώρησαν ευτυχή εξέλιξη ότι θα βρεθούν σε ένα μέρος γεμάτο παιδιά και αυλή για παιχνίδι. Σήμερα τι με έπιασε;

Με έπιασε η ανασφάλεια και το άγχος του γονιού. Τον έχω προετοιμάσει καλά για να ανταπεξέλθει; Του έχω δώσει συμβουλές που τον βοηθούν; Λες να τον έχω αγχώσει; Τι πρέπει να κάνω; Τη λίστα με τα σχολικά πότε να τη φέρω; Τσάντα με ροδάκια ή πλάτης; Μήπως το ολοήμερο τον κουράζει; Θα διαβάζει ευχαρίστως ή θα έχουμε δράματα; Με τα μεγάλα παιδιά πώς θα τα πάει, λες να τρομάξει; Κι αν κανένα παιδί τον κοροϊδέψει; Είναι σκληρά τα παιδιά. Ωχ! Κι αν ο δικός μου κοροϊδέψει κάποιο παιδί; Θα τα πάει καλά με τη δασκάλα; Φίλους, θα αποκτήσει φίλους ή θα ζοριστεί, έτσι κλειστός που είναι σαν τον πατέρα του;

Μπήκαμε. Εγώ έκανα τον άνετο. Εκείνος μαγκωμένος και αμήχανος. Από τους πρώτους φτάσαμε, δεν έχει πολλά πρωτάκια ακόμα. Σιγά σιγά εμφανίζονται γνώριμες φατσούλες από το νηπιαγωγείο. Η αμηχανία και το μάγκωμα φεύγουν ως δια μαγείας. Κι αρχίζει το παιχνίδι και το τρέξιμο. Ουφ…

Πέρασε ο αγιασμός, τέλειωσε η ενημέρωση. Από αύριο όλοι κανονικά, με τις τσάντες και το πρόγραμμα μας. Αρχίζουν τα δύσκολα. Για να δούμε! Η μέρα όλη αφιερωμένη στο παιδί. Βόλτα και παιχνίδι. Τρεις προπονήσεις σερί έκανε ο άτιμος στο ποδόσφαιρο, αλλά χαλάλι. Να ξεδώσει. Από αύριο κανονικά σχολείο…

Την επομένη, το σφίξιμο πάλι εκεί. Πώς θα του φανεί; Φτάνουμε στην είσοδο. Δεκάδες αγχωμένοι γονείς να δίνουν οδηγίες και τελευταίες κατευθύνσεις σε νυσταγμένα και παραζαλισμένα μαθητάκια που δεν έχουν ιδέα τι τα περιμένει. Μόνο ότι μέσα θα βρουν τους φίλους τους. Αποφασίζω να μην του πω τίποτα από τα άπειρα που σκέφτομαι ότι «δεν πρέπει να ξεχάσει». Μπαίνει, αφήνει τσάντα, χαιρετάει από μακριά και εξαφανίζεται στην αυλή τρέχοντας με τους φίλους του.

Οι άλλοι γονείς γύρω δε λένε να ξεκολλήσουν από την είσοδο. Χαιρετάνε και ξαναχαιρετάνε και δίνουν οδηγίες και φιλιά! Μήπως είμαι ανεύθυνος; Κοιτάω μέσα να δω τι κάνει. Δεν έχει ρίξει ούτε ματιά στην πόρτα. Και κάπου εκεί ηρεμώ. Μπήκε σχολείο και ασχολείται με αυτό. Χωρίς δεύτερες σκέψεις ή άγχος να χαιρετήσει δέκα φορές τον πατέρα του. Είναι μαθητής τώρα. Το απόγευμα θα είναι ξανά παιδάκι μου.

Ώρα να γίνω κι εγώ εργαζόμενος. Και απόγευμα θα μου τα πει τα νέα και τις εντυπώσεις του… Να, χτύπησε και το πρώτο κουδούνι, πάω να φύγω!

Για ποιά αριστεία μιλάμε τελικά;

Από χθες που ξέσπασε η καταιγίδα της κλήρωσης για το σημαιοφόρο σκέφτομαι ένα μόνο πράγμα. Τι ακριβώς σχέση έχει η αριστεία με τους βαθμούς;  Η απάντηση προφανώς έχει να κάνει με το πώς ορίζει ο καθένας την περίφημη «αριστεία». Επομένως πρακτικά η όλη αναμπουμπούλα και το ανθρωποκυνηγητό έχει προκύψει από τη διαφορά στον ορισμό και κλασσικά καταλήγει στο κλισέ «παιδεία» και στο –τόσο τρομακτικό για την ελληνική κοινωνία- «ιδεολογία».

Ως παιδί λοιπόν ποτέ δεν κυνήγησα τους βαθμούς. Ποτέ επίσης δεν είδα ανταγωνιστικά το διπλανό μου. Μπορεί να ένιωθα καμία φορά αδικία στην αξιολόγηση της απόδοσής μου αλλά ως εκεί. Ποτέ επίσης δεν είχα ως κίνητρο απόκτησης γνώσης την επιβράβευση με μία σημαία ή ένα βραβείο. Παρότι θεωρητικά αυτού του τύπου η αριστεία θα μπορούσε να με ενδιαφέρει, έχοντας γονείς που σε αυτό το πλαίσιο μέτρησης θεωρούνταν άριστοι. Πατέρας σημαιοφόρος μόνιμος και πρώτος μαθητής. Μητέρα επίσης άριστη με σπουδές σε «καλές σχολές» κλπ. Όμως παρά τα κλασσικά ελληνικά κλισέ των γονιών «είδες ο Κώστας της κυρίας Τέτης που έβγαλε 20» που κι εγώ κι ο αδερφός μου τα ακούσαμε, τελικά δεν επέμειναν ποτέ σε αυτά. Τα έλεγαν για να τα πουν. Κι έτσι δεν μάθαμε να βγαίνουμε στην «αρένα» του σχολείου με τους αντιπάλους στο στίβο μάχης αλλά απλά να πηγαίνουμε σχολείο με τους φίλους μας.

Αντιθέτως, οφείλω να πω ότι σε άλλα θέματα και κλισέ επέμειναν πολύ περισσότερο. Αλλά αυτά δεν αφορούσαν βαθμούς. Αφορούσαν συμπεριφορά και αξίες. Αν έπαιρνα ένα χάλια βαθμό στα μαθηματικά δε γινόταν θέμα. Αν όμως ήμουν αγενής με κάποιον ή αν πετούσα σκουπίδι στο δρόμο, τα άκουγα για τα καλά. Αν έλεγα ψέματα επίσης. Γενικά, όσο μεγαλώναμε κι εγώ κι ο αδερφός μου ένιωθα ότι μεγαλώνουν και οι γονείς μου μαζί, άλλαζαν προτεραιότητες και «κλισέ».

Δεν επιχειρώ κάποια αγιοποίηση, καθόλου δε με αφορούν αυτά. Στην αρχή, το ξέρω σίγουρα θα είχαν μια ελαφρά απογοήτευση που δε μας έγραψε ποτέ η τοπική εφημερίδα ως άριστους (του 18,5 και πάνω). Στην επαρχία αυτά ήταν θέματα συζήτησης όλο το καλοκαίρι. Και περηφάνιας των γονιών στις κοινωνικές εκδηλώσεις. Όμως τελικά είδα ότι τους έκανε πολύ χαρούμενους η φράση «είναι πολύ ζωηρός αλλά εξαιρετικής ποιότητας παιδί» της κυρίας Πόπης στο Γυμνάσιο. Και αργότερα, μετά το σχολείο, δεν τους δώσαμε «πάτημα» να πάνε στους καλοκαιρινούς γάμους και βαπτίσεις και να πουν «ο γιος μου μπήκε Νομική». Μπορεί να στενοχωρέθηκαν λίγο τότε, χωρίς να το κάνουν και μεγάλο θέμα. Όμως ξέρω ότι τελικά δεν το θα το αντάλλαζαν με αυτό που νιώθουν όταν μας βλέπουν να κυκλοφορούμε «στην πιάτσα» και να μας σέβονται. Ο δε πατέρας μου ενώ ποτέ πχ δεν ψηφίσαμε το ίδιο κόμμα (εκτός την τελευταία του φορά), γελούσανε και τα μουστάκια του άμα του έλεγε κάποιος «να πεις του γιου σου μπει στα πολιτικά» (ευτυχώς δεν το πήρε κανείς μας στα σοβαρά αυτό).

Αλλά επειδή το κούρασα λίγο με τις δικές μου αναμνήσεις, ας πάμε στην ουσία. Σίγουρα ο καθένας έχει στο μυαλό του την αριστεία κάπως. Κι εγώ όσο μεγαλώνω προσπαθώ κάποια βασικά πράγματα να τα ταξινομώ στο μυαλό μου, ειδικά την τελευταία 4ετία που έγινα πατέρας και κατάλαβα ότι αυτομάτως έγινα και παιδαγωγός.

PAIDEIA
Για μένα λοιπόν το εκπαιδευτικό μας σύστημα αλλά και το κοινωνικό περιβάλλον με τα ταμπού, τα κόμπλεξ και τις αγκυλώσεις του δεν αναδεικνύει μυαλά και προσωπικότητες. Ευνοεί την παπαγαλία. Ευνοεί όσους έχουν να πάνε φροντιστήριο. Ευνοεί την απόκτηση πληροφορίας. Δεν ευνοεί όμως την απόκτηση αξιών. Δεν ευνοεί την ανάπτυξη της προσωπικότητας και των δεξιοτήτων. Δεν ευνοεί καν την ανάπτυξη των ίδιων των παιδαγωγών. Σίγουρα κάποιοι άριστοι είναι σπουδαία μυαλά. Και πολλοί από αυτούς έχουν και αξίες. Δε νιώθω όμως ότι αυτά αποτελούν προτεραιότητα για το σημερινό σύστημα. Κι όταν λέμε σημερινό, εννοούμε των τελευταίων δεκαετιών.

Δε νιώθω επίσης ότι οι άριστοι των βαθμών έχουν καλλιεργήσει πραγματικά όλα τα ταλέντα και τις δεξιότητές τους. Ούτε ότι έχουν την ισορροπία ζωής που θα τους επιτρέψει τη γνώση και τη μόρφωσή τους να την αξιοποιήσουν για όλη την κοινωνία. Με τόσο ανταγωνισμό δε όλα τα χρόνια μάλλον φοβάμαι ότι δεν έχουν και πρόθεση να κάνουν κάτι τέτοιο.

Γι αυτό λοιπόν έχω αποφασίσει στα παιδιά μου να προσπαθήσω να περάσω κάποιες βασικές, μη μετρήσιμες, αξίες. Να σέβονται το συνάνθρωπο τους, να βοηθούν όποιον «πέφτει» ή του τα έφερε η ζωή ανάποδα. Και να νιώθουν ικανοποίηση επειδή βοήθησαν κι όχι γιατί τους λένε «μπράβο που βοήθησες» και «τι καλός που είσαι». Ελπίζω να καταφέρω τα παιδιά μου να μη θεωρούν τον εαυτό τους κέντρο του κόσμου. Να είναι μέρος- σημαντικό και άξιο- της ομάδας αλλά όχι πάνω από την ομάδα. Να κυνηγάνε την επιτυχία και τη δόξα αλλά να μην καταπιούν ποτέ το «πάση θυσία». Να τα έχουν καλά με τον εαυτό τους και τη συνείδησή τους κι όχι τόσο με μένα ή τον περίγυρο. Να λένε την άποψή τους και να λένε και πολλά «όχι» και να επιχειρηματολογούν γι αυτά. Κι αν τυχόν πειστούν από τον αντίλογο να μάθουν και να υποχωρούν. Να πατάνε στα πόδια τους γερά. Να μην κρίνουν τους άλλους ανθρώπους με βάση το χρώμα, το σώμα ή την ομορφιά τους. Να παθιάζονται αλλά να μην φανατίζονται.

Αυτές οι αριστείες είναι που με καίνε εμένα. Τώρα αν υπάρχουν ακόμα παρελάσεις ντε και καλά, προσωπικά δε θα με πείραζε να δω κανένα άριστο να κρατάει τη σημαία. Και τον πρωταθλητή στο διεθνή μαθηματικό διαγωνισμό και τον πρωταθλητή νέων στο μπάσκετ, το ποδόσφαιρο ή την τοξοβολία και το παιδί που «χαριστικά» δεν έμεινε από απουσίες γιατί έδινε μάχη για μήνες στα νοσοκομεία με κάποια από αυτές τις ασθένειες που μισούμε και το παιδί που έμεινε σε μία νύχτα ορφανό και το παιδί που ήρθε από μια μακρινή χώρα και σε 10 μήνες μιλά τέλεια τα ελληνικά, ή δεν τα μιλά τέλεια. Και εκείνον με τους καλούς βαθμούς φυσικά, γιατί όχι; Και το παιδί με κινητικά προβλήματα που όμως είναι μέσα σε όλα ισότιμα και δυναμικά. Γενικά αν το σκεφτούμε, τι ωραίο που θα ήταν ο δάσκαλος με τα παιδιά να μπορούν να επιλέγουν μαζί, χωρίς γονεϊκές και άλλες παρεμβολές, ποιός από τον μικρόκοσμό τους είναι γι αυτούς ο άριστος που θα μπει μπροστά.

20525468_10209931031128065_3488083179139155840_n